است و هم طبع داناكودن . و بواسطهء تواتر بلا و محن و تتابع عنا و فتن و تراكم غمام غموم و حزن ، نه فهم را استعداد ترتيب مقال حاصل است و نه خاطر را قوت پرواى قيل و قال . » « 1 » با اين حال مولانا « با قلت بضاعت و عدم فراغت و وجود عوايق و كثرت علايق ، اين خدمت را اختيار كرد . » « 2 » و شروع به تأليف تاريخ رويان نمود . سفر مؤلف به عتبات عاليات چنان كه از مطالب تاريخ رويان برمىآيد ، مولانا اولياء اللّه سفرى به عراق رفته و قبور ائمهء هدى را زيارت كرده است . در بيان خرابى مشهد شهيد كربلا - حسين بن على عليه السلام - به امر متوكل و آبادانى آن به‌دست محمد بن زيد و امير عضد الدوله فناخسرو مىنويسد : « الداعى محمد بن زيد از طبرستان اموال فرستاد و عمارت فرمود به قدر . تا به عهد امير عضد الدوله فناخسرو از آل بويه ، او در عهد خود مشهد امير المؤمنين را عليه السلام در نجف و مشهد امام حسين را عليه السلام در كربلا و مشهد امام موسى جواد را در بغداد و مشهد عسكريين را در سرّ من رأى ، عمارت بسيار فرموده است . و در مشهد امير المؤمنين عليه السلام ، نام خود را بر آستان نبشته و در زير ثبت كرده كه وَ كَلْبُهُمْ باسِطٌ ذِراعَيْهِ بِالْوَصِيدِ . و در موسم عاشورا و غدير و مواقف ديگر به مشاهد حاضر شدى و به رسمى كه شيعه را هست قيام نمودى و دو سه روز آنجا مقام ساختى و به عزا قيام نمودى و خاك او در نجف باقى است ، من آن را ديده‌ام و زيارت كرده . « 3 » و ناصر خليفه و پسرش مستنصر از آل سفاح ، امامى المذهب بوده‌اند ، همهء مشاهد را عمارت فرموده‌اند و

--> ( 1 ) - تاريخ رويان ص 7 . ( 2 ) - تاريخ رويان ص 8 . ( 3 ) - تاريخ رويان ص 77 .